Pasek pasek 2

Projekt „Galeria postaci. Mapa miejsc. Edmundowi Niziurskiemu

w 100. rocznicę urodzin” w ujęciu sprawozdawczym

Wprowadzenie

Realizowany w UJK w latach 2024–2026 projekt „Galeria postaci. Mapa miejsc. Edmundowi Niziurskiemu w 100. rocznicę urodzin” (dofinansowany ze środków budżetu państwa przyznanych przez Ministra Nauki w ramach programu Doskonała nauka II. Wsparcie konferencji naukowych) oprócz części naukowej miał również swój wymiar edukacyjny, artystyczny, socjokulturowy, społeczny; był też z założenia interdyscyplinarny. Projekt wyrósł w znacznej mierze z interdyscyplinarnych eksploracji i doświadczeń pracowników naukowych ILiJ, w tym z prowadzonych w jednostce badań nad literaturą dla dzieci i młodzieży, literaturą regionalną oraz disability studies i children studies. Miał na celu przede wszystkim wymianę doświadczeń naukowo-badawczych, wytyczenie nowych ścieżek metodologicznych w badaniach nad literaturą współczesną i najnowszą (przede wszystkim dla dzieci i młodzieży), włączenie w aktywności konferencyjne i okołokonferencyjne uczestników z różnych środowisk i w różnym wieku (np. seniorzy, młodzież szkolna) oraz zachęcenie do czytelnictwa.

Idea projektu

Zasadniczym celem i centralną częścią projektu była organizacja ogólnopolskiej konferencji naukowej poświęconej twórczości, pochodzącego z Kielc pisarza, Edmunda Niziurskiego w 100. rocznicę jego urodzin. Konferencja odbyła się w dniach 3-4 czerwca 2025 roku w Instytucie Literaturoznawstwa i Językoznawstwa UJK w Kielcach. Jednym z ważnych zadań było również zainicjowanie i podjęcie wieloaspektowej współpracy z różnymi instytucjami kultury, oświaty, życia społecznego, mediami, samorządem itp. Organizatorami konferencji z ramienia ILiJ UJK były: Zakład Badań Kulturowych oraz Literaturoznawcze Koło Naukowe „Pryzmat”.

Charakter, przebieg i znaczenie naukowego forum

W pierwszym dniu konferencji (3 czerwca 2025 r.) dokonano podsumowania dorobku i uhonorowania 90. rocznicy urodzin nestora polonistyki, prof. dr hab. Jana Pacławskiego, animatora i kreatora życia naukowego i kulturalnego, wychowawcy kilku pokoleń filologów (magistrów, doktorów i in.), historyka literatury, twórcy niziurskologii. Podjęto także wiele wątków dotyczących prozy pisarza, przeprowadzono zajęcia warsztatowe dla dzieci i młodzieży w sali, która otrzymała imię Edmunda Niziurskiego oraz otwarto wystawę poświęconą ilustracjom okładkowym utworów autora. Tego dnia w ILiJ kręcono również film dokumentalny poświęcony Patronowi Roku 2025 w Kielcach, a także przygotowano spacery jego śladami (m.in. wystawa w Bibliotece Uniwersyteckiej UJK). W drugim dniu (4 czerwca 2025 r.) obok dyskusji panelowych i obrad w sekcjach rozstrzygnięto m.in. Ogólnopolski Konkurs Literacko-Plastyczny „Sekrety Pana N.”, zorganizowano warsztaty sensoryczne, konkurs zagadek oraz wieczór wspomnień. W trakcie konferencji szczególną uwagę poświęcono stronie metodologicznej badań nad literaturą dla dzieci i młodzieży, w obrębie której sytuuje się dorobek Niziurskiego, wybranym zagadnieniom czytelnictwa dzieci i młodzieży oraz znaczeniu spuścizny autora Sposobu na Alcybiadesa w literaturze i kulturze. Ważnym składnikiem spotkań (nie tylko literackich) była również integracja środowiska naukowego z otoczeniem społecznym, z instytucjami kultury oraz odbiorcami prozy pisarza. Wśród podmiotów, które objęły swoim patronatem konferencję oraz wydarzenia towarzyszące znaleźli się przedstawiciele władz uczelni i samorządu – Rektor UJK, Prezydent Miasta Kielce, Marszałek Województwa Świętokrzyskiego i Wojewoda Świętokrzyski – a także instytucje kultury, edukacji i media, m.in. Teatr Lalki i Aktora „Kubuś” im. Stefana Karskiego, Muzeum Narodowe w Kielcach, Muzeum Zabawek i Zabawy, Miejska Biblioteka Publiczna im. Jerzego Pilcha, Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Witolda Gombrowicza, Biblioteka Uniwersytecka UJK, Gmina i Miasto Chęciny, Miasto i Gmina Piekoszów, Radio Kielce, Telewizja Świętokrzyska, TVP3 Kielce oraz „Echo Dnia”.

Wydarzenie było platformą wymiany doświadczeń naukowych i czytelniczych oraz okazją do zaprezentowania wyników badań z różnych dyscyplin: literaturoznawstwa, językoznawstwa, polonistyki, nauk o komunikacji społecznej i mediach, sztuk filmowych i teatralnych, pedagogiki, nauk o zarządzaniu i jakości, zwłaszcza w świetle nowatorskich strategii metodologicznych (np. kartografii krytycznej, koncepcji miejsc autobiograficznych czy children studies), w kontekście których można osadzić twórczość Edmunda Niziurskiego. Zaproszenie skierowano do prelegentów z różnych ośrodków naukowych, pracowników instytucji zajmujących się edukacją i kulturą, a także uczniów, studentów i doktorantów oraz wszystkich miłośników prozy Niziurskiego. Przedstawiciele wspomnianych środowisk licznie włączyli się w aktywności projektowe. Wystąpienia konferencyjne wyznaczyły nowe kierunki badań nad twórczością Niziurskiego i szerzej literaturą dla dzieci i młodzieży – rozważano miejsce badań nad literaturą dla młodego odbiorcy w świetle nowatorskich propozycji metodologicznych (m.in. potencjał children studies, perspektywy autobiograficznej, miejsca filozofii w badaniach literackich i in.). Kolejny obszar badawczy dotyczył obrazu szkoły jako przestrzeni władzy, kontroli, oporu, przemocy symbolicznej, piętnowania i wykluczania. Kierunek ten zyskał interdyscyplinarny wymiar także dzięki zestawieniu fikcyjnych wątków powieściowych z ustawowymi rozwiązaniami zaproponowanymi w Kodeksie Pracy. Doświadczenie dorastania w twórczości Niziurskiego zostało przeanalizowane również w ujęciu aksjologicznym i biblioterapeutycznym. Naukowemu oglądowi poddano recepcję twórczości pisarza w różnych pokoleniach czytelników. Zaprezentowano wyniki badań empirycznych prowadzonych wśród seniorów i pokolenia Z, a także rezultaty analiz internetowych recenzji czytelniczych przeprowadzonych z wykorzystaniem narzędzi językoznawstwa korpusowego. Podsumowano dotychczasowy stan badań niziurskologicznych. Ponadto omówiono potencjał przekładoznawczy prozy Niziurskiego oraz obecność jego twórczości za granicą, m.in. w obiegu NRD. Nie zabrakło badań nad relacjami słowa i obrazu – funkcjami okładek i ilustracji oraz sposobami przenoszenia humoru Niziurskiego do adaptacji filmowych i serialowych. Podjęto też tematy dotąd słabo rozpoznane, takie jak wątki metaliterackie, retoryka miejsca, ingerencja cenzury w teksty pisarza, reportaże, proza Niziurskiego z okresu transformacji ustrojowej oraz twórczość adresowana do dorosłego czytelnika. W badaniach wykorzystano m.in. propozycje metodologiczne z zakresu literaturoznawstwa, językoznawstwa, nauk o komunikacji społecznej i mediach, retoryki, pedagogiki, socjologii, nauk o zarządzaniu i jakości i in. Szczególnym wymiarem projektu było zaangażowanie osób w późnej dorosłości– emerytowani pracownicy naukowi brali czynny udział w dyskusjach toczonych podczas konferencji, uczestniczyli w giełdzie wspomnień, a seniorzy spoza środowiska akademickiego, m.in. z klubu Wolna Strefa Żeromskiego, przysłuchiwali się obradom dzięki transmisjom YouTube z tłumaczeniem na język migowy. Seniorzy byli także uczestnikami badań nad recepcją prozy Niziurskiego, których wyniki zaprezentowano podczas konferencji, a następnie rozwinięto w jednej z prac magisterskich powstałych w ILiJ oraz artykule naukowym.

Przestrzeń warsztatów

Do ważnych wydarzeń towarzyszących przedsięwzięciu należy zaliczyć warsztaty arteterapeutyczne (sensoryczne), którym patronowała wystawa książek Niziurskiego przygotowana w Instytucie Literaturoznawstwa i Językoznawstwa wspólnie z Miejską Biblioteką Publiczną im. Jerzego Pilcha w Kielcach, która udostępniła zbiory i wsparła w wyborze i doborze okładek książek (wyeksponowano łącznie 28 tytułów wydanych przez wiele oficyn, w których uwzględniono prace 43 ilustratorów). Główną intencją działań było zmotywowanie uczniów lekturą do aktywności w przestrzeni sztuki i interakcji społecznych, a inspiracją była kolorystyka i kompozycja okładek oraz wybrane fragmenty tekstów powieści pisarza z Kielc. Warsztaty powiązane były m.in. z poznaniem odręcznie pisanych przez Niziurskiego listów do Koła Polonistów w Zajączkowie (SP w Zajączkowie wypożyczyła nam listy jako m.in. formę popularyzacji prozy pisarza i kultywowania pamięci o nim) oraz z prezentacją zdjęć kadrów z filmów kręconych w okolicach Miedzianki, którymi wsparła nas Muzealna Izba Górnictwa Kruszcowego w Miedziance. Biblioteka Centrum Kultury w Piekoszowie na czas trwania projektu przekazała nam portret Niziurskiego (na terenie gminy osadzona jest akcja Księgi urwisów).

Działania warsztatowe zainaugurował XXXIII Tydzień Kultury Języka jako coroczna inicjatywa ILiJ, ukierunkowana na dbałość o język i kulturę polską, kształtowanie kompetencji społecznych oraz przypominanie sylwetek patronów wskazanych przez Sejm i Senat RP. W jego ramach ILiJ zaprasza do współpracy instytucje kulturalne, naukowe i edukacyjne, przede wszystkim z województwa świętokrzyskiego, które uczestniczą i/lub przygotowują różnorodne działania wynikające z celów szczegółowych kolejnych odsłon projektu. Podczas XXXIII edycji w godny sposób uczczono również wybitne postacie uznane przez Sejm i Senat RP za Patronów 2025 – wśród nich znalazły się m.in.: Stefan Żeromski, Olga Boznańska, Polscy Bohaterowie z Katynia, Charkowa, Miednoje, Bykowni i innych miejsc, Antoni Słonimski, (Sejm); ks. prof. Józef Tischner, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Władysław Stanisław Reymont oraz Wojciech Jerzy Has (Senat).

W 2025 roku w ILiJ zorganizowano serię zajęć, zarówno w ramach aktywności promocyjnych, jak i edukacyjno-społecznych. Zapoczątkowały je tzw. Torbogogi przygotowane w związku z XXXIII Tygodniem Kultury Języka (12 marca 2025 r.). Wówczas uczniowie szkół podstawowych mieli okazję obejrzeć różnorodne okładki książek Niziurskiego  oraz wysłuchać wybranych tekstów, które zainspirowały ich do przygotowania własnych ilustracji prozy pisarza na bawełnianych torbach. Największą popularnością i nieskrywanym uznaniem uczniów cieszyły się, nieznane im dotąd, okładki sprzed lat, zwłaszcza do powieści Sposób na Alcybiadesa i Niesamowite przygody Marka Piegusa. Kilku uczestników wybrało do zilustrowania książki Naprzód, Wspaniali! czy Klejnoty śmierci. Młodzież posługiwała się przede wszystkim techniką malowania palcami. Odwołania do ilustracji Zbigniewa Rychlickiego czy Bohdana Butenki dominowały nad pozostałymi propozycjami. Uwagę zwracały również nawiązania do okładek proponowanych przez Wydawnictwo „Zielona Sowa”. W tym przedsięwzięciu nastąpiła także integracja środowisk, ponieważ spotkali się u nas uczniowie (w przestrzeni realnej, nie wirtualnej), nauczyciele i rodzice uczniów m.in. ze SP w Słopcu, SP w Sobkowie czy Zespołu Oświatowych Placówek Integracyjnych w Micigoździe.

XXXIII TKJ roku skupiał się wokół komizmu – postaci, sytuacji i słowa. Poszukiwanie, badanie, analizowanie różnorodnych aspektów kategorii estetycznej humoru w tekstach literackich pozwoliło na kształcenie umiejętności językowych, krytycznych i interpretacyjnych. Z okazji 100. rocznicy urodzin pisarza przypomniana została jego twórczość. Poświęcając uwagę powieściom Edmunda Niziurskiego oraz innym utworom, w których humor postaci, sytuacji i słowa pełni kluczową rolę, bawiono się językiem (sztuka słowa) i innymi formami sztuki (np. twórczość plastyczna). Połączyliśmy w ten sposób działania m.in. literaturoznawców, językoznawców, pedagogów, (biblio)terapeutów, nauczycieli, bibliotekarzy i in. W związku z realizacją projektu motywem przewodnim TKJ stał się cytat z Klubu włóczykijów. Na zaproszenie organizatorów do refleksji nad twórczością Niziurskiego pozytywnie odpowiedziały liczne instytucje kulturalne i edukacyjne. Obok przedsięwzięć poświęconych postaciom uznanym przez Sejm i Senat RP za Patronów Roku 2025, w wielu placówkach podjęto działania poświęcone pisarstwu Edmunda Niziurskiego. Jak wynika ze sprawozdań złożonych przez organizatorów poszczególnych przedsięwzięć, inicjatywy niziurskologiczne realizowały m.in. Miejska Biblioteka Publiczna, Wojewódzka Biblioteka Publiczna, Dom Kultury „Zameczek” w Kielcach, Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach, a także filie w Sandomierzu, Pińczowie i Opatowie oraz 19 szkół z terenu województwa świętokrzyskiego, w tym Zespół Szkół Specjalnych nr 1 w Kielcach. Działania te miały zróżnicowany charakter i wykorzystywały zarówno tradycyjne, jak i aktywizujące oraz cyfrowe metody pracy. Obejmowały m.in. interaktywne quizy dotyczące twórczości Niziurskiego, zadania wykorzystujące sztuczną inteligencję, prezentacje multimedialne, grafiki z cytatami (i reprodukcjami okładek) z jego utworów publikowane w mediach społecznościowych, lekcje biblioteczne, escape roomy, dyktanda, projekcje filmowe, zajęcia plastyczne, wystawy, przedstawienia i inscenizacje, a także konkursy czytelnicze, literackie i konkursy głośnego czytania. Tematyka przedsięwzięć obejmowała m.in. język, komizm oraz filmowe adaptacje utworów. Fakt, że przy tak szerokich możliwościach wyboru patronów podjęto wiele różnorodnych inicjatyw związanych z życiem i twórczością Niziurskiego, świadczy nie tylko o niesłabnącej popularności prozaika i znaczeniu jego dzieł, lecz także o adekwatnym określeniu przez środowisko akademickie przedmiotu i zakresu działań odpowiadających potrzebom otoczenia społecznego – nauczycieli i pracowników kultury oraz uczniów i seniorów. Artystyczno-literackie pomysły dominowały także w trakcie realizacji warsztatów niziurskologicznych przygotowanych z okazji Światowego Dnia Książki i Praw Autorskich (23 kwietnia 2025 r.), czyli Edmuinspiracji. Tym razem uczniowie sięgnęli głównie do materiałów naturalnych, ekologicznych, z których – technikami dowolnymi – wykonywali prace plastyczne (okładki, zakładki, zeszyty i in.) jako ikonografie do wybranych książek Niziurskiego. Tu również inspiracją stały się utwory autora Eminencji i bałłabancji. Zresztą tytuł tej powieści z 1954 roku dominował w wyborach i przedstawieniach uczniów. Popularnością niezmiennie cieszył się Sposób na Alcybiadesa, ale wśród propozycji znalazły się również nawiązania do tytułów innych okładek, m.in. Awantura w Niekłaju, Pięć melonów na rękę oraz własne kreacje młodych plastyków. Spośród dostępnych materiałów spożytkowano przede wszystkim kawę, kolorowy pieprz i słonecznik oraz różne przyprawy, a także wiele innych propozycji. To nawiązanie do ekokrytyki w praktyce zachęciło nauczycieli do wprowadzenia go do własnej pracy dydaktyczno-pedagogicznej i znalazło odbicie w pracach konkursowych („Sekrety Pana N.”). 25 kwietnia gościliśmy w Słopcu z okazji 10. rocznicy nadania szkole podstawowej imienia Edmunda Niziurskiego. W trakcie tej uroczystości nasi absolwenci przygotowali wraz z uczniami inscenizacje twórczości pisarza. Zaproszenie wystosowane do organizatorów konferencji przez dyrekcję jedynej w województwie świętokrzyskim szkoły noszącej imię autora Przystani Eskulapa świadczy o potrzebie podejmowania inicjatyw integrujących środowisko szkolne i akademickie, ukazuje znaczenie współpracy nauczycieli i uczniów z badaczami, a zarazem potwierdza trafność doboru adresatów wydarzeń promujących projekt.

Wokół konferencji

W pierwszym dniu konferencji, tj. 3 czerwca, młodzi uczestnicy mieli okazję poznać prof. Jana Pacławskiego, żywą legendę polonistyki, oraz rodzinę Niziurskiego (np. córki, wnuków), ale i zbudować drogę na świętokrzyskie gołoborze, zgodnie z opisem pochodzącym z powieści Niziurskiego Klub włóczykijów. Korzystając z papierowych kubków, tekturowych miseczek, bibuły, farb i własnej wyobraźni, stworzyli multimodalną i ekologiczną trasę na Łysicę, po której mogli się przejść, uaktywniając różne zmysły (np. dotyk, węch, czucie głębokie i in.). Trwałym rezultatem projektu jest również utworzenie i uroczyste otwarcie sali im. Edmunda Niziurskiego w Instytucie Literaturoznawstwa i Językoznawstwa UJK. Sala stanowi materialne upamiętnienie prozaika oraz tradycji badań nad jego twórczością rozwijanej w kieleckim środowisku polonistycznym. Nie pełni jednak wyłącznie funkcji pamiątkowej. Wytworzone podczas projektu materiały i efekty warsztatów, w tym ścieżka polisensoryczna, pozostają w sali i mogą być nadal wykorzystywane w działalności dydaktycznej, m.in. podczas zajęć ze studentami filologii polskiej (specjalność nauczycielska) oraz logopedii ogólnej. Projekt wykorzystywał również bardziej bezpośrednie, aktywizujące formy popularyzacji. Należały do nich „cytaty na drogę” przygotowane dla uczestników konferencji, giełda wspomnień, spacer do biblioteki czy konkurs zagadek towarzyszący konferencji. Działania te pozwalały wyprowadzić kontakt z literaturą poza przestrzeń obrad i angażowały nie tylko badaczy, lecz także studentów kierunków prowadzonych przez ILiJ.

Do plastyczno-literackich inklinacji młodych artystów nawiązywał również konkurs pt. „Sekrety Pana N.”. Zmagania artystyczne cieszyły się ogromną popularnością, docenili je m.in. nauczyciele, rodzice, uczniowie, przedstawiciele świata kultury i edukacji, samorządowcy i in. (np. ufundowano nagrody, zaczerpnięto pomysły z eventowych inicjatyw, które zostały na stałe włączone do propozycji różnych placówek, zachęcono do aktywnej, wzajemnej współpracy różne instytucje itp.). Kreatywność i zdolności manualne uczestników przełożyły się na różnorodne formy wyrazu i materialne projekty, w tym mapy kartograficzne, listy z podróży i z przyszłości, domki i pociągi, komiksy, ilustracje i grafiki do opowiadań własnych i in. Wśród propozycji pojawiła się nawet manga.

W konkursie na etapie krajowym (na szczeblu szkolnym nauczyciele zostali zobowiązani do wyłonienia i nadesłania jedynie najlepszych prac, stąd trudno oszacować skalę zainteresowania przedsięwzięciem) wzięło udział ponad 100 uczestników z trzech województw: małopolskiego, podkarpackiego i świętokrzyskiego. Uroczyste ogłoszenie wyników oraz rozdanie nagród pierwszej edycji odbyło się w drugim dniu Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej „Galeria postaci. Mapa miejsc…” (4 czerwca 2025 r.) i było transmitowane na żywo. Spotkaniu laureatów towarzyszyły również warsztaty polisensoryczne, w trakcie których dzieci i młodzież malowali i ozdabiali kamienie, które uzupełniły ścieżkę sensoryczną zbudowaną 3 czerwca 2025 r. w sali im. E. Niziurskiego. Trasę dedykowano osobom neuroróżnorodnym.

Wszystkie warsztaty zostały przygotowane tak, by mogli w nich brać udział wszyscy uczestnicy, w tym osoby z niepełnosprawnościami (gośćmi byli m.in. uczniowie z Zespołu Oświatowych Placówek Integracyjnych w Micigoździe). Prace można wciąż oglądać i dotykać w sali im. Edmunda Niziurskiego w ILiJ UJK w Kielcach oraz w salach i na korytarzach wielu szkół. Elementem poszerzającym dostęp do treści konferencyjnych były obrady hybrydowe (stacjonarne i zdalne) oraz transmisje wybranych wydarzeń na platformie YouTube. Udostępniano przede wszystkim wykłady plenarne i debaty panelowe, a także niektóre wystąpienia konferencyjne. O wykorzystaniu tej formy uczestnictwa w wydarzeniach konferencyjnych przez odbiorców spoza środowiska akademickiego świadczy m.in. informacja od śledzących transmisje seniorów z Wolnej Strefy Żeromskiego. Warto dodać, że druga edycja konkursu „Sekrety Pana N.” (2026), pod egidą Świętokrzyskiego Kuratora Oświaty, zgromadziła jeszcze większą rzeszę uczestników. Dołączyło również województwo dolnośląskie. Laureaci konkursu z terenu województwa świętokrzyskiego otrzymali dodatkowe punkty w procesie rekrutacji do szkół ponadpodstawowych.

W listopadzie 2025 r. w ILiJ gościła rodzina E. Niziurskiego, której członkinie spotkały się z młodzieżą akademicką, by przybliżyć postać pisarza jako ojca, dziadka, Edusia (6 listopada 2025 r.). 13 listopada 2025 r. odbyła się studencko-doktorancka dyskusja panelowa (m.in. w języku angielskim) o przekładach twórczości Niziurskiego na języki obce oraz o oddziaływaniu prozy pisarza na różne pokolenia odbiorców (spotkanie miało także formułę warsztatów lingwistycznych; https://ilij.ujk.edu.pl/niziurski2025/index.php/wydarzenia-towarzyszace/).

 Wspomniane działania miały charakter interdyscyplinarny, co dokumentują konkretne rezultaty (dostępne m.in. na FB ILiJ czy stronie projektu). Już sam udział w przedsięwzięciu przedstawicieli różnych dziedzin i dyscyplin (byli to m.in. językoznawcy, pedagodzy, przedstawiciele nauk o komunikacji i mediach, nauk o zarządzaniu i jakości i in.) oraz rozmaitych zawodów i środowisk społecznych (np. nauczycieli, bibliotekarzy, terapeutów, dziennikarzy) oraz zaimplementowanie do różnych potrzeb wspomnianych środowisk i instytucji jest świadectwem wielodyscyplinarności i skutecznego oddziaływania społecznego projektu i podejmowanych działań. W wydarzeniach, m.in. w spotkaniu z rodziną Niziurskiego oraz w części konkursowej adresowanej do studentów, uczestniczyli nie tylko przyszli poloniści, lecz także studenci przygotowujący się do pracy pedagogicznej. Nadesłane na konkurs scenariusze zajęć dydaktycznych pokazały możliwość wykorzystania twórczości kieleckiego pisarza w pracy z uczniami edukacji wczesnoszkolnej. Z kolei w debacie poświęconej przekładom twórczości pisarza uczestniczyli także studenci filologii obcych, m.in. lingwistyki stosowanej oraz filologii angielskiej z językiem hiszpańskim. W tym kontekście twórczość Niziurskiego stała się punktem wyjścia do refleksji nad specyfiką i potencjałem wyzwań w pracy tłumaczy tekstów literackich i specjalistycznych.

 O współpracy

Współpracę z nami podjęły m.in.: Miejska Biblioteka Publiczna im. J. Pilcha w Kielcach oraz Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach (pokłosiem były: wystawa okładek książek Niziurskiego, spacery śladami Niziurskiego po Kielcach i okolicy, rozdawanie ciastek „piegusków” w autobusach miejskich, dyskusja o języku prozy Niziurskiego, w której uczestniczył chociażby językoznawca z ILiJ, prof. dr hab. Piotr Zbróg, rozmowy o filmach na podstawie prozy Niziurskiego, które prowadziła dr Monika Bator i wiele innych inicjatyw). Należy zatem podkreślić i wyartykułować właśnie ów wymiar społeczny i socjokulturowy przedsięwzięcia, zwłaszcza proces uaktywnienia wielu instytucji i grup społecznych oraz wdrożenie pomysłów i nowatorskich metod pracy (np. arteterapia na lekcjach w ramach różnych przedmiotów – w szkołach; m.in. Słopiec, Zajączków). Do współpracy zaproszono wspomniane placówki, które – zainspirowane naszymi działaniami – również organizowały warsztaty, konkursy, spotkania, włączały metody aktywizujące itp. W szkołach, bibliotekach, muzeach, izbach pamięci gościli nasi pracownicy promujący, przedstawiający i wdrażający wspomniane innowacje, doktoranci i studenci (m.in. w SP im. E. Niziurskiego w Słopcu, SP w Zajączkowie, Muzeum Zabawek i Zabawy w Kielcach, Muzealnej Izbie Górnictwa Kruszcowego w Miedziance, Bibliotece Centrum Kultury w Piekoszowie itd.). Jednym z przykładów działań podjętych przez inne podmioty w związku z realizacją projektu w ILiJ były dwie wystawy przygotowane przez pracowników Biblioteki Uniwersyteckiej w Kielcach: „Twórczość Edmunda Niziurskiego ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej” oraz „Jubileusz 90. urodzin Profesora Jana Pacławskiego”. Wystawy zostały uroczyście otwarte pierwszego dnia konferencji i były prezentowane w holu Biblioteki Uniwersyteckiej do 31 lipca 2025 r. Działania literaturoznawców zainteresowały ponadto środowisko polonijne i medialne, czego owocem był m.in. tekst o Niziurskim, który ukazał się m.in. we Włoszech oraz w Australii (portal Dla Polonii). Telewizja Polska przygotowała i wyemitowała dwa filmy dokumentalne kręcone w Kielcach m.in. w czasie konferencji (W krainie urwisów; https://vod.tvp.pl/filmy-dokumentalne,163/w-krainie-urwisow,2437722, Sposób na Niziurskiego; https://kielce.tvp.pl/87768122/sposob-na-niziurskiego). Istotnym, trwałym rezultatem projektu jest także strona internetowa przedsięwzięcia, która z czasem stała się swoistym repozytorium jego dokumentacji i materiałów popularyzatorskich. Udostępniono na niej m.in. streszczenia wystąpień w języku polskim i angielskim, relacje z wydarzeń, wywiady, materiały dokumentujące realizację przedsięwzięcia, zagadki, ciekawostki oraz inne pozycje związane z twórczością i biografią Niziurskiego. Dwujęzyczne abstrakty pozwoliły dotrzeć również do odbiorców zagranicznych – zainteresowanie nimi wyraziła m.in. badaczka ze Stanów Zjednoczonych. Szczególną formą aktywizacji odbiorców były publikowane przez 44 tygodnie zagadki niziurskologiczne. Materiał ten mógł być wykorzystywany m.in. przez wychowawców kolonijnych. Z kolei dział „Ciekawostki” pozwolił na wydobycie i ponowne udostępnienie archiwalnych wypowiedzi Edmunda Niziurskiego dotyczących jego twórczości, a także świadectw recepcji jego dzieł i refleksji nad ich znaczeniem w doświadczeniu rozpoznawalnych postaci polskiej kultury. Zamieszczone na stronie cytaty pełniły na równi funkcję dokumentacyjną i popularyzatorską, zachęcały do samodzielnej lektury oraz podejmowania zabawy czytelniczej, m.in. w formule „Skąd to znamy?”, odwołującej się do pamięci charakterystycznych postaci i epizodów z powieści Niziurskiego. Dokumentacyjny charakter strony wzmacniają relacje ze spotkań z przedstawicielkami rodziny pisarza, które pozwalają utrwalić osobisty obraz Edmunda Niziurskiego zachowany w pamięci jego córki i wnuczki. Wywiady z prof. dr. hab. Janem Pacławskim i dr. hab. prof. UR Arkadiuszem Luboniem pokazują natomiast drogę badaczy od osobistego doświadczenia lektury do zainteresowań naukowych i pracy badawczej nad twórczością pisarza.

Projekt zwrócił także uwagę zagranicznych naukowców, wychowawców grup kolonijnych, dziennikarzy, czego dowodem jest m.in. korespondencja mailowa kierowana na adres niziurski2025@ujk.edu.pl czy artykuł wydrukowany w bułgarskim czasopiśmie („Dzâlo” 2025, r. 13, z. 32). Zainspirowaliśmy do działania także towarzystwa naukowe i ogólnopolskie instytucje kultury, w tym Kieleckie Towarzystwo Naukowe (które w grudniu 2025 r. zorganizowało m.in. dyktando i spotkanie z rodziną Niziurskiego dla mieszkańców Kielc), Dom Spotkań z Historią w Warszawie (gdzie w listopadzie odbyła się dyskusja o wartości prozy Niziurskiego dla przedstawicieli różnych pokoleń czytelników i naukowców).

Osiągnięcia i wnioski

– efektywna współpraca, aktywizacja różnych środowisk, intensyfikacja działań w przestrzeni nauki, kultury, edukacji i in.;

– efektem współpracy z Urzędem Miasta Kielce oraz instytucjami miejskimi było ogłoszenie Roku Edmunda Niziurskiego w Kielcach 2025;

– przypomniano o istnieniu Skweru im. Edmunda Niziurskiego w Kielcach oraz spopularyzowano obecność i twórczość prozaika wśród mieszkańców miasta i społeczności, zwłaszcza dzieci i młodzieży;

– nawiązano współpracę z jedyną w woj. świętokrzyskim szkołą im. Edmunda Niziurskiego w Słopcu;

– rozpowszechniono i wdrożono aktywizujące metody pracy z lekturą oraz metody biograficzne w szkołach (m.in. odwrócona lekcja), np. w Słopcu pojawiły się: inscenizacje prozy Niziurskiego, listy do autora, symulowane wywiady z nim itp.;

– włączono do współpracy instytucje spoza Kielc, w tym m.in. Muzealną Izbę Górnictwa Kruszcowego w Miedziance (udostępniono kadry z filmów na podstawie prozy autora Wyraju do sali im. E. Niziurskiego w ILiJ UJK), SP w Zajączkowie (pierwowzór Wilczkowa; wypożyczono oryginalne listy Niziurskiego adresowane do uczniów szkoły), Bibliotekę Centrum Kultury w Piekoszowie, Dom Spotkań z Historią w Warszawie, Kieleckie Towarzystwo Naukowe i in.;

– patronatem naukowym konferencję objęły: Centrum Badań nad Literaturą i Kulturą dla Dzieci i Młodzieży UKEN w Krakowie oraz Instytut Dziennikarstwa i Stosunków Międzynarodowych UKEN w Krakowie;

– podpisano umowę o współpracy z Instytutem Dziennikarstwa i Stosunków Międzynarodowych UKEN w Krakowie (w 2026 roku dr hab. prof. UJK Marta Bolińska została ambasadorką międzynarodowego projektu iStream realizowanego w IDiSM UKEN w partnerstwie z krajami: Cypr, Francja, Włochy, Polska);

 – podjęto skuteczną współpracę z prasą ogólnopolską, w tym z serwisem Dla Polonii, TVP i in. (m.in. promocja projektu, upowszechnianie wyników badań nad literaturą dla dzieci i młodzieży, przypomnienie, przybliżenie i popularyzacja prozy Niziurskiego oraz twórczości literackiej innych autorów itd.);

– zaproszono do współpracy i uaktywniono środowisko seniorów (m.in. przeprowadzono badania na temat twórczości autora Przygód Bąbla i Syfona w klubie Seniora Wolna Strefa Żeromskiego; nawiązano współpracę z emerytowanymi pracownikami naukowymi, np. dr hab. Jerzy S. Ossowski był moderatorem jednej z debat panelowych);

– zachęcono do czytelnictwa dzieci i młodzież (np. poprzez spotkania i warsztaty polisensoryczne i artystyczne, przeprowadzone ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb osób z niepełnosprawnościami; przygotowano ogólnopolskie konkursy – literacko-plastyczny, zagadek i in.; wykorzystano pomysły zaproponowane w trakcie trwania projektu wśród dzieci przebywających na koloniach letnich, o czym świadczy np. podziękowanie od wychowawcy i kierownika kolonii);

– upowszechniano efekty działań za granicą (m.in. portal Dla Polonii, sprawozdanie z konferencji/projektu opublikowane w Bułgarii, referat na konferencji w Bułgarii, korespondencja mailowa z USA i in.).

Badania nad literaturą dla dzieci i młodzieży powiązano ze ścieżkami disability studies i children studies, którymi podąża m.in. dr hab. prof. UJK Marta Bolińska, literaturoznawca i pedagog specjalny, kierownik projektu. W projekcie zostały one zmaterializowane m.in. w postaci modułu uwzględniającego potrzeby osób z niepełnosprawnościami, w który wpisują się np. zorganizowanie warsztatów polisensorycznych i konkursów (integracja sensoryczna w praktyce inspirowana twórczością Niziurskiego, w powiązaniu z aktywizacją czytelniczą uczestników warsztatów – dzieci, młodzieży, dorosłych, seniorów), wykorzystanie języka migowego w trakcie wydarzeń, zastosowanie audiodeskrypcji i in.).

W trakcie projektu promowano czytelnictwo, kulturę języka, polskie tradycje (związane nie tylko ze szkołą, ale z szeroko pojętą socjokulturą). Warsztaty polisensoryczne (w kilku odsłonach) umożliwiły udział w przedsięwzięciach projektowych osobom z niepełnosprawnościami (były to osoby w różnym wieku, zarówno seniorzy, jak i uczniowie), zachęciły do czytelnictwa dzieci i młodzież. Potrzebę tego rodzaju aktywności i jej skuteczność potwierdziły ponadto ogólnopolskie konkursy, np. literacko-plastyczny, konkurs zagadek i in. Odnotowano również wykorzystanie pomysłów na organizację zajęć zaproponowanych w trakcie trwania projektu wśród dzieci przebywających na koloniach letnich – informacja mailowa i podziękowanie od wychowawcy i kierownika kolonii; popularyzowanie literatury i „analogowa” zachęta do obcowania z kulturą i żywego, bezpośredniego kontaktu człowieka z człowiekiem w trakcie spotkań warsztatowych, dyskusji, wycieczek i spacerów). Działania te pozostają w zgodzie z interdyscyplinarnymi zainteresowaniami kieleckich naukowców oraz stanowią ważne wyniki prowadzonych przez nich badań wykraczających poza tradycyjne literaturoznawstwo. Owe badania wymagają również stosowania szeroko rozumianego instrumentarium naukowego, w tym aparatu i metodologii z zakresu innych niż literaturoznawstwo dziedzin i dyscyplin.

Zakończenie

Projekt „Galeria postaci. Mapa miejsc. Edmundowi Niziurskiemu w 100. rocznicę urodzin” miał na celu przypomnienie i uczczenie pamięci pisarza z Kielc. W związku z tym centralnym punktem wydarzeń stała się organizacja ogólnopolskiej konferencji naukowej poświęconej twórczości Edmunda Niziurskiego w 100. rocznicę jego urodzin. Odbyła się ona w dniach 3‒4 czerwca 2025 roku w Instytucie Literaturoznawstwa i Językoznawstwa UJK w Kielcach. Szczególną uwagę poświęcono stronie metodologicznej badań nad literaturą dla dzieci i młodzieży, w obrębie której sytuuje się dorobek Niziurskiego, wybranym zagadnieniom czytelnictwa dzieci i młodzieży oraz znaczeniu spuścizny autora Awantur kosmicznych w literaturze i kulturze. Ważnym składnikiem spotkania była również integracja środowiska naukowego z otoczeniem społecznym, z instytucjami kultury oraz odbiorcami prozy pisarza.

Wydarzenia jubileuszowe stały się formą dzielenia się doświadczeniami naukowymi i czytelniczymi oraz okazją do zaprezentowania wyników badań przedstawicieli różnych dziedzin i dyscyplin: literaturoznawstwa, językoznawstwa, polonistyki, nauk o komunikacji społecznej i mediach, sztuk filmowych i teatralnych, pedagogiki i in., zwłaszcza w świetle nowatorskich strategii metodologicznych (np. kartografii krytycznej, koncepcji miejsc autobiograficznych czy children studies), w kontekście których jest analizowana i interpretowana twórczość Edmunda Niziurskiego. Z zaproszenia skorzystali pracownicy instytucji zajmujących się edukacją i kulturą, naukowcy, a także studenci, doktoranci i miłośnicy prozy pisarza. Działania związane z realizacją projektu wpisują się w tradycję badań niziurskologicznych prowadzonych w kieleckim ośrodku badawczym. Szczególnie cenne jest nawiązanie współpracy z emerytowanymi pracownikami naukowymi, którzy podczas konferencji uczestniczyli w dyskusjach. Seniorzy spoza środowiska akademickiego stali się zarówno odbiorcami działań popularyzatorskich, jak i uczestnikami badań nad recepcją prozy Niziurskiego, a udział w wydarzeniach ułatwiły im m.in. transmisje obrad z tłumaczeniem na język migowy.

Rok 2025, ustanowiony Rokiem Edmunda Niziurskiego w Kielcach, był czasem inspirujących działań poświęconych upamiętnieniu i pogłębieniu refleksji nad twórczością jednego z najważniejszych pisarzy polskiej literatury młodzieżowej XX wieku. Projekt „Galeria postaci. Mapa miejsc. Edmundowi Niziurskiemu w 100. rocznicę urodzin” – realizowany przez Instytut Literaturoznawstwa i Językoznawstwa UJK – miał charakter wielowymiarowy, stał się płaszczyzną dyskursu naukowego, warsztatowej aktywności, twórczej edukacji, inspirujących spotkań międzypokoleniowych oraz inspiracją do powstania publikacji o zasięgu krajowym i międzynarodowym.

Wspomniany projekt był artystycznym, edukacyjnym i naukowym przedsięwzięciem o szerokim zasięgu. Dzięki zaangażowaniu wielu partnerów, uczestników i twórców – od uczniów, przez studentów, po wybitnych badaczy – udało się stworzyć cykl działań, które nie tylko uczciły 100. rocznicę urodzin Edmunda Niziurskiego, ale przyczyniły się także do rozszerzenia badań nad jego twórczością, od nowa spopularyzowały jego książki i pogłębiły dialog między kilkoma pokoleniami czytelników. Założenie projektu zostało zrealizowane, ponieważ połączono zdobycze nauki, w tym badania literaturoznawcze, językoznawcze, pedagogiczne, z zakresu komunikacji społecznej i mediów, sztuk teatralnych i filmowych czy z zakresu jakości i zarządzania z popularyzacją literatury, upowszechnianiem wyników oraz oddziaływaniem pozaakademickim. Co najważniejsze, literatura stała się bodźcem do wdrażania innowacji pedagogicznych, zaproszeniem do dojrzałego czytelnictwa, skuteczną zachętą do formowania świadomych postaw wobec sztuki oraz formą propagowania kultury wysokiej i dziedzictwa narodowego, narzędziem kształtowania kompetencji społecznych i pomostem w komunikacji międzypokoleniowej. Projekt wpisał się zatem w przestrzeń kultury i potrzeb społecznych, zaś wiele inicjatyw i warsztatów skierowano do osób neuroróżnorodnych.

Przedsięwzięcie nie zostało zakończone wraz z jubileuszem. Jego trwałymi rezultatami są: sala im. Edmunda Niziurskiego ze ścieżką polisensoryczną, wykorzystywana w dydaktyce akademickiej, strona internetowa pełniąca funkcję repozytorium materiałów, odnowiony Skwer im. Niziurskiego, umowa o współpracy z Instytutem Dziennikarstwa i Stosunków Międzynarodowych UKEN w Krakowie i in. Zainicjowana podczas konferencji interdyscyplinarna refleksja wyznaczyła kierunki dalszych badań, które mogą być rozwijane w kolejnych publikacjach.

 Owocami projektu i konferencji są również artykuły naukowe i popularnonaukowe (np. M. Bolińska, Rok Niziurskiego w Kielcach, „Nowy Głos Akademicki” 2025, nr 2, s. 48–49), monografie wieloautorskie, wystąpienie konferencyjne, praca magisterska i in.

Niektórzy uczestnicy konferencji opublikowali wyniki swoich badań już w 2025 roku, m.in. w czasopiśmie „Studia Filologiczne Uniwersytetu Jana Kochanowskiego” oraz w bułgarskim piśmie („Dzâlo” 2025, r. 13, z. 32)(otwarty dostęp):

  • Niziurski w „Studiach Filologicznych UJK” – artykuł dr. hab. prof. UR Arkadiusza Lubonia oraz prof. dr. hab. Stanisława Uliasza (Uniwersytet Rzeszowski) pt. Osobliwe przypadki metaliteratury. Literatura i literaci jako wątek tematyczny w twórczości Edmunda Niziurskiego, „Studia Filologiczne UJK” 2025, tom 38, s. 45–62;
  • Niziurski w “Studiach Filologicznych UJK” po angielsku – artykuł mgr. inż. Piotra Bolińskiego (Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie) i Bogusza Bolińskiego (Uniwersytet Jagielloński w Krakowie) pt. Undesirable Behaviour Towards Staff (Based on Selected Works by Edmund Niziurski) in the Context of Legal Protection and Proposed Changes to Statutory Definitions Found in the Labour Code, „Studia Filologiczne UJK” 2025, tom 38, s. 135–146;
  • Niziurski na Bałkanach – artykuł dr hab. prof. UJK Marty Bolińskiej (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach) pt. 100th Anniversary of the Birth of Edmund Nizhursky National Academic Conference: Gallery of Images. Map of Locations, „Dzâlo” 2025, r. 13, z. 32, s. 1–5 (100-годишнина от рождението на Едмунд Нижурски Общополска научна конференция – Галерия от образи. Карта на местата).

 

W 2026 roku, w trakcie Międzynarodowej Konferencji Naukowej na Wydziale Neofilologii Uniwersytetu św. Cyryla i Metodego w Wielkim Tyrnowie (Bułgaria), 4 czerwca, dr hab. prof. UJK Agnieszka Miernik (Zakład Literatury Polskiej ILiJ UJK w Kielcach) oraz dr hab. prof. UJK Marta Bolińska (Zakład Badań Kulturowych ILiJ UJK w Kielcach) zaprezentowały twórczość Edmunda Niziurskiego w wystąpieniu pt. PISARZ W CENTRUM UWAGI. ROK EDMUNDA NIZIURSKIEGO W KIELCACH JAKO FORMA UPAMIĘTNIENIA TWÓRCZOŚCI ZNANEGO POLAKA. 9 lipca 2026 roku, w ILiJ UJK odbyła się obrona pracy magisterskiej poświęconej twórczości Kielczanina pt. RECEPCJA PROZY EDMUNDA NIZIURSKIEGO W ŚWIADOMOŚCI WSPÓŁCZSENYCH SENIORÓW. Przygotowała ją lic. Rozalia Urbanik pod kierunkiem dr. hab. prof. UJK Zbigniewa Trzaskowskiego z Zakładu Badań Kulturowych. Recenzentką była dr hab. prof. UJK Marta Bolińska, przewodnicząca konferencji „Galeria postaci. Mapa miejsc. Edmundowi Niziurskiemu w 100. rocznicę urodzin”.

Powstały również dwie monografie zbiorowe: IN SEARCH OF TRACES OF MEMORY. Various Figures of Return in Circulation (Not Only) in Literature oraz PRZECHOWANE NIEZAPOMNIANE PRZYWRÓCONE. Pamięci Edmunda Niziurskiego i Jana Pacławskiego, przygotowane pod redakcją Marty Bolińskiej, przy współpracy Aleksandry Kobiałki (Libron, Kraków 2026). Opracowano także kalendarium najważniejszych wydarzeń projektu.

Report on ‘Gallery of Characters. Map of Places. To Edmund Niziurski

on the 100th Anniversary of his Birth’ Project

Introduction

The project carried out at the Jan Kochanowski University between 2024–2026 entitled ‘Gallery of Characters. Map of Places. To Edmund Niziurski on the 100th Anniversary of his Birth’ (co-funded from the state budget, allocated by the Minister for Science under the Excellent Science II Programme. Support for Scientific Conferences), in addition to its academic dimension, also encompassed educational, artistic, socio-cultural and social aspects – by design, it was an interdisciplinary initiative.

The project was largely based on the interdisciplinary research and experience of the academic staff at ILSL, including the faculty’s research into children’s and young adult literature, regional literature, disability studies and children studies. The primary objectives were to facilitate an exchange of academic and research experiences, to establish new methodological paths in research into contemporary and recent literature (primarily for children and young people), to involve participants from different backgrounds and of different ages (e.g. seniors, school pupils), and to encourage readership.

Idea behind the project

The main aim and central part of the project was to organise a National Academic Conference dedicated to the work of the Kielce-born writer Edmund Niziurski, marking the 100th anniversary of his birth. The conference took place on 3-4 June 2025 at the Institute of Literary Studies and Linguistics of the Jan Kochanowski University in Kielce.

Another important task was to initiate and establish multifaceted cooperation with various institutions operating in the fields of culture, education and social life, as well as with the media, local government bodies and other entities. The conference was organised on behalf of the Institute of Literary Studies and Linguistics (ILSL) at the Jan Kochanowski University (JKU) by the Department of Cultural Studies and the ‘Pryzmat’ Literary Studies Research Society.

 

Nature, programme and significance of the academic forum

On the first day of the National Academic Conference (3 June 2025), a review of the achievements of Professor Jan Pacławski, a leading figure in Polish studies, was presented in celebration of his 90th birthday anniversary; he was a driving force behind academic and cultural life, a mentor to several generations of linguists (Master’s and doctoral students), a literary historian, and the creator of the field of Niziurski studies (“niziurskology”). A number of topics relating to the writer’s prose were explored; workshops for children and young people were organised in the Hall named after E. Niziurski and an exhibition was opened, dedicated to the cover illustrations for the books of the author of Księga urwisów. On that day, a documentary about the Patron of the Year 2025 in Kielce was also being filmed at the ILSL, and a series of walks in his footsteps was organised (including an exhibition at the JKU University Library).

On the second day (4 June 2025), alongside panel discussions and group-based sessions, the winners of the ‘Secrets of Mr N.’ National Literary and Art Competition were announced, and sensory workshops, a puzzle competition and an evening of reminiscences were held.

During the conference, particular attention was paid to the methodological aspects of research into children’s and young adult literature – a field represented by Niziurski’s body of work – as well as to selected issues relating to reading habits amongst children and young people, and the significance in literature and culture of the literary legacy of the author of Sposób na Alcybiadesa. Another important aspect of the events (not only literary ones) was integration of the academic community with the wider society, cultural institutions and readers of the writer’s prose. Among the organisations that sponsored the conference and accompanying events were representatives of the University and local government – the Rector of the Jan Kochanowski University, the Mayor of Kielce, the Marshal of the Świętokrzyskie Voivodeship and the Świętokrzyskie Voivode – as well as cultural and educational institutions and the media, including the ‘Kubuś’ Puppet and Actor Theatre named after Stefan Karski, the National Museum in Kielce, the Museum of Toys and Play, the Municipal Public Library named after Jerzy Pilch, the Provincial Pedagogical Library named after Gustaw Herling-Grudziński, the Provincial Public Library named after Witold Gombrowicz, the JKU University Library, the Municipality and Town of Chęciny, the Town and Municipality of Piekoszów, Radio Kielce, Telewizja Świętokrzyska, TVP3 Kielce and Echo Dnia.

The event served as a platform for the exchange of academic and literary experiences, as well as an opportunity to present research findings from various disciplines: literary studies, linguistics, Polish language studies, social communication and media studies, film and theatre studies, pedagogy, management and quality sciences, particularly in the light of innovative methodological strategies (e.g. critical cartography, the concept of autobiographical places or children studies), in the context of Edmund Niziurski’s work. An invitation was extended to speakers from various academic centres, staff at educational and cultural institutions, as well as school pupils, undergraduates, doctoral students and all admirers of Niziurski’s prose. Representatives from these communities actively participated in the project’s activities.

The conference presentations charted new directions for research into Niziurski’s work and, more broadly, into literature for children and young people – there was a discussion on the place of research into literature for young readers in the light of innovative methodological approaches (including the potential of children studies, the autobiographical perspective, the role of philosophy in literary studies, and others). Another area of research concerned the portrayal of the school as a place of power, control, resistance, symbolic violence, stigmatisation and exclusion. This field also took on an interdisciplinary dimension through the juxtaposition of fictional narrative threads with the statutory provisions set out in the Labour Code. The experience of growing up in Niziurski’s work was also analysed from an axiological and bibliotherapeutic perspective. A scholarly analysis was carried out of how Niziurski’s work is received by different generations of readers. The findings of empirical research conducted amongst older adults and Gen-Zs were presented, as well as the results of analyses of online book reviews carried out using corpus linguistics tools. The current state of research on Niziurski’s work was summarised. Furthermore, the discussion covered the potential of Niziurski’s prose for translation and the presence of his work abroad, including in the GDR. The discussions also covered research into the relationship between words and images – the functions of book covers and illustrations, and the ways in which Niziurski’s humour is conveyed in film and television adaptations. The study also addressed topics that have so far received little attention, such as meta-literary themes, the rhetoric of place, the impact of censorship on the writer’s texts, reportage, Niziurski’s prose from the period of political transition and works aimed at adult readers. The research drew upon, amongst other things, methodological approaches from the fields of literary studies, linguistics, social communication and media studies, rhetoric, pedagogy, sociology, management and quality sciences, and others.

A particular aspect of the project was the involvement of the older generation – retired academics took an active part in the discussions held during the conference and participated in a ‘memory exchange’, whilst older people from outside the academic community, including members of the Wolna Strefa Żeromskiego Seniors’ Club, followed the proceedings via YouTube livestreams with sign language interpretation. Senior citizens also took part in research into the reception of Niziurski’s prose; the findings were presented at the conference and subsequently expanded upon in one of the Master’s theses produced at the ILSL.

 

Workshop space

Among the key events accompanying the project were art therapy (sensory) workshops held under the theme of the exhibition of Niziurski’s books organised at the Institute of Literary Studies and Linguistics, in collaboration with the Municipal Public Library named after Jerzy Pilch in Kielce, which made its collections available and provided support in selecting and curating the book covers (a total of 28 titles published by various publishing houses were displayed, featuring the work of 43 illustrators). The main aim of the activities was to inspire pupils, through reading, to become active in the world of art and social interaction; the motivation for this came from the colour schemes and composition of the book covers, as well as selected excerpts from the novels of the writer from Kielce. The workshops centred, amongst other things, on exploring Niziurski’s handwritten letters to the Polish Language Club in Zajączków (the primary school in Zajączków lent us the letters as a way of promoting the writer’s prose and keeping his memory alive) and on a presentation of stills from films shot in the vicinity of Miedzianka, which were provided to us by the Museum of Ore Mining in Miedzianka. The Cultural Centre Library in Piekoszów had provided us with a portrait of Niziurski created by a folk artist from the municipality of Piekoszów (the plot of Księga urwisów is set there).

The workshop activities were launched as part of the XXXIII Language Culture Week, an annual initiative organised by ILSL, aimed at promoting the Polish language and culture, developing social skills and commemorating the figures of patrons designated by the Sejm and Senate of the Republic of Poland. For this collaboration, ILSL invites cultural, academic and educational institutions – primarily from the Świętokrzyskie Voivodeship – which participate in and/or organise a variety of activities in line with the specific objectives of the project’s subsequent phases. During the XXXIII project, the outstanding personalities recognised by the Sejm and Senate of the Republic of Poland as Patrons of 2025 were also honoured, including, amongst others: Stefan Żeromski, Olga Boznańska, Polish Heroes from Katyn, Kharkiv, Mednoye, Bykivnia and other places, Antoni Słonimski, (Sejm); Rev. Prof. Józef Tischner, Maria Pawlikowska-Jasnorzewska, Władysław Stanisław Reymont and Wojciech Jerzy Has (Senate).

In 2025, ILSL organised a series of events, both as part of its promotional activities and its educational and social initiatives. They were launched by the so-called ‘Torbogogi’ event, organised to mark the XXXIII Language Culture Week (12 March 2025). On that occasion, primary school pupils had an opportunity to have a close look at different books (with a particular focus on the covers) and listen to selected extracts, which inspired them to create their own illustrations based on the writer’s prose on cotton bags. What proved most popular and earned the pupils’ unreserved admiration were covers from years gone by – which they had never seen before – particularly those for the novels Sposób na Alcybiadesa and Niesamowite przygody Marka Piegusa. Several participants chose to illustrate the books Naprzód, Wspaniali! and Klejnoty śmierci. The young people mainly used the finger-painting technique. References to the illustrations by Zbigniew Rychlicki and Bohdan Butenko predominated over the other suggestions. However, the references to the covers proposed by the “Zielona Sowa” Publishing House also caught the eye. This project also fostered community integration, as it brought together (in person, not online) pupils, teachers and parents from the primary schools in Słopiec and Sobków, and the Complex of Inclusive Educational Facilities in Micigoźd.

The XXXIII Language Culture Week centred on humour – characters, situations and words. Exploring, examining and analysing various aspects of humour in literary texts served to develop linguistic, critical and interpretative skills. To mark the 100th anniversary of the writer’s birth, the works of the Kielce-born author were celebrated. By focusing on Edmund Niziurski’s novels and other works in which the humour of the characters, situations and dialogue plays a key role, the participants explored language (the art of words) and other art forms (e.g. visual art). In this way, we brought together the work of literary scholars, linguists, educators, bibliotherapy practitioners, teachers, librarians and others.

In connection with the project, a quote from Klub włóczykijów (Klub włóczykijów, czyli trzynaście przygód stryja Dionizego, Siedmiogród, Wrocław 1990, p. 254) became the guiding theme of the Language Culture Week. Numerous cultural and educational institutions responded positively to the organisers’ invitation to reflect on Niziurski’s work. Alongside initiatives dedicated to the figures recognised by the Sejm and Senate of the Republic of Poland as Patrons of the Year 2025, many institutions also organised events dedicated to the work of Edmund Niziurski. According to the reports submitted by the organisers of the various projects, initiatives relating to Niziurski research were carried out by, amongst others, the Municipal Public Library, the Provincial Public Library, the ‘Zameczek’ Cultural Centre in Kielce, the Provincial Pedagogical Library in Kielce, as well as the branches in Sandomierz, Pińczów and Opatów, and 19 schools from the Świętokrzyskie Province, including Special School Complex No. 1 in Kielce. These activities were varied in nature and utilised a range of working methods, including traditional, participatory and digital approaches. Among them were interactive quizzes on Niziurski’s work, tasks utilising artificial intelligence, multimedia presentations, graphics featuring quotations (and reproductions of book covers) from his works published on social media, library lessons, escape rooms, dictation exercises, film screenings, art classes, exhibitions, performances and dramatisations, as well as reading competitions, literary competitions and reading-aloud competitions. The themes of the projects included language, humour and film adaptations of the writer’s works. The fact that, given such a wide range of potential patrons, many diverse initiatives relating to Niziurski’s life and work were undertaken testifies not only to the novelist’s enduring popularity and the significance of his works, but also to the academic community’s accurate identification of the subject matter and scope of activities that meet the needs of the wider community – teachers and cultural workers, as well as pupils and senior citizens.

Artistic and literary ideas also took centre stage during the Niziurski research workshops organised to mark World Book and Copyright Day (23 April 2025), i.e. Edmuinspirations. On this occasion, the pupils mainly used natural, eco-friendly materials to create artwork with any technique (covers, bookmarks, exercise books and so on) to serve as illustrations for selected books by Niziurski. Here, too, the works of the author of Eminencje i bałłabancje served as inspiration. In any case, the title of this 1954 novel featured prominently in the pupils’ choices and performances. Sposób na Alcybiadesa remained highly popular, but the creations also included references to the titles of other covers, such as Awantura w Niekłaju, Pięć melonów na rękę and original creations by young artists. Of the available materials, the main ones used were coffee, coloured pepper and sunflower seeds, as well as various spices, but also many others. It was this practical reference to eco-criticism that encouraged teachers to incorporate it into their own teaching and educational practice, and this was reflected in the competition entries (‘The Secrets of Mr N.’).

On 25 April, we hosted an event in Słopiec to mark the 10th anniversary of the naming of the Primary School after Edmund Niziurski. During the ceremony, our graduates, together with the pupils, staged adaptations of the writer’s works. The invitation sent to the conference organisers by the management of the only school in the Świętokrzyskie Voivodeship named after the author of Przystań Eskulapa demonstrates the need for initiatives that bring together school and academic communities, highlights the importance of collaboration between teachers, pupils and researchers, and at the same time confirms the appropriateness of the target audience for events promoting the project.

 

Around the conference

On the first day of the conference, i.e. 3 June, the young participants had an opportunity to meet Prof. Jan Pacławski, a living legend of Polish language studies, and the Niziurski family members (e.g. the writer’s daughters and grandchildren), as well as to build a path through the Świętokrzyskie stone run, as described in Niziurski’s novel Klub włóczykijów, czyli trzynaście przygód stryja Dionizego (Siedmiogród, Wrocław 1990, p. 199). Using paper cups, cardboard bowls, tissue paper, paints and their own imagination, they created a multimodal and eco-friendly trail up Łysica, which they could walk along whilst engaging their various senses (e.g. touch, smell, proprioception and others). Another lasting outcome of the project is the creation and official opening of the hall named after Edmund Niziurski at the Institute of Literary Studies and Linguistics of the Jan Kochanowski University. The room serves as a tangible tribute to the Kielce-based novelist and to the tradition of research into his work that has developed within the Polish studies community in Kielce. But it does not serve merely as a memento. The materials produced during the project and the outcomes of the workshops, including the multisensory trail, remain in the classroom and can continue to be used in teaching activities, including during classes with Polish language students training to become teachers and in general speech and language therapy. The project also made use of more direct, engaging forms of outreach. These included “quotes for the road” prepared for the conference participants, a “memory exchange”, a walk to the library and a quiz held as part of the conference. These activities made it possible to engage with literature beyond the conference venue and attracted not only researchers but also ILSL students.

The competition entitled ‘The Secrets of Mr N.’ also drew on the artistic and literary inclinations of young artists. The artistic competition proved hugely popular and was praised by, amongst others, teachers, parents, pupils, representatives from the worlds of culture and education, local councillors and others (e.g. prizes were funded; ideas were drawn from our initiatives and permanently incorporated into the programmes of various organisations, including multisensory workshops; various institutions were encouraged to engage in active, mutual cooperation, etc.). The participants’ creativity and manual skills resulted in a variety of forms of expression and physical projects, including maps, letters from their travels and from the future, houses and trains, comics, illustrations and artwork for their own stories etc. Among the entries was also manga.

In the competition at the national stage (at school level, teachers were required to select and submit only the best entries, so it is difficult to gauge the level of interest in the initiative), over 100 participants from three provinces took part: Małopolskie, Podkarpackie and Świętokrzyskie. The official announcement of the results and the awards ceremony for the first ever competition took place on the second day of the ‘Gallery of Characters’. Map of places…’ National Scientific Conference (4 June 2025). The winners’ gathering was also accompanied by multisensory workshops, during which children and young people painted and decorated stones to add to the sensory trail built on 3 June 2025 in the hall named after E. Niziurski. The trail is designed for people with neurodiversity.

All the workshops were designed so that all participants could take part, including those with disabilities (for example, the guests included pupils from the Complex of Inclusive Educational Facilities in Micigoźd). The works can still be viewed and touched in the hall named after Edmund Niziurski at ILSL, Jan Kochanowski University in Kielce, and in the classrooms and corridors of many schools. Live streams of selected events on YouTube also helped broaden access to the conference content. The main content included plenary lectures and panel discussions, as well as some of the conference presentations. Evidence of this form of participation in conference events by audiences outside the academic community includes, amongst other things, feedback from senior citizens at the Wolna Strefa Żeromskiego Club, who had been following the broadcasts.

It is worth noting that the second year of the ‘Secrets of Mr N.’ (2026) competition, organised under the auspices of the Świętokrzyskie Regional Education Officer, attracted an even larger number of participants. The Dolnośląskie Voivodeship also joined us. Winners of the competition from the Świętokrzyskie Voivodeship were awarded extra points in the admissions process for secondary schools.

In November 2025, we welcomed the Niziurski family, whose members met with university students to shed light on the writer’s life as a father, grandfather, or simply Eduś (6 November 2025). On 13 November 2025, a panel discussion was held for undergraduates and doctoral students (conducted partly in English) on translations of Niziurski’s works into foreign languages and on the impact of the writer’s prose on different generations of readers (the event also took the form of a linguistic workshop) (https://ilij.ujk.edu.pl/niziurski2025/index.php/wydarzenia-towarzyszace/).

These activities were interdisciplinary in nature, as evidenced by the specific results (available, for example, on the ILSL Facebook page or the project website). The involvement of representatives from various fields and disciplines (including linguists, educators, representatives of communication and media studies, management and quality sciences, and others), as well as from various professions and social groups (e.g. teachers, librarians, therapists, journalists), and the adaptation of the project to the diverse needs of these groups and institutions, is testament to the multidisciplinary nature and effective social impact of the project and the activities undertaken. The events – including a meeting with the Niziurski family and the competition aimed at students – were attended not only by future Polish language and literature students, but also by students preparing for a career in teaching. The lesson plans submitted for the competition demonstrated how Niziurski’s work can be used when teaching primary school pupils. Meanwhile, the debate on translations of the writer’s works was also attended by students of foreign languages, including those studying applied linguistics and English and Spanish. In this context, Niziurski’s work served as a starting point for reflection on the specific nature and potential of the challenges faced by translators of literary and specialist texts.

 

About the cooperation

Among others, the following organisations partnered with us: Municipal Public Library named after J. Pilch in Kielce and the Museum of Toys and Play in Kielce (the resulting events were: the ‘exhibition of covers’ of books by Niziurski, walks in Niziurski’s footsteps around Kielce and the surrounding area, the handing out of ‘pieguski’ biscuits on city buses, and a discussion on the language of Niziurski’s prose, in which, for example, a linguist from ILSL, Prof. P. Zbróg, discussions on films based on Niziurski’s prose, led by Dr M. Bator, and many other initiatives). It is therefore important to emphasise and articulate this very social and socio-cultural dimension of the project, including, in particular, the process of engaging numerous institutions and social groups, and the implementation of ideas or innovative working methods (e.g. art therapy in lessons across various subjects in schools; including Słopiec and Zajączków). The aforementioned institutions were invited to collaborate and inspired by our activities, they also organised workshops, competitions and meetings, and incorporated participatory methods, etc. Our staff, along with PhD students and undergraduates, visited schools, libraries, museums and memorial halls to promote, present and implement these innovations (including at the Primary School named after E. Niziurski in Słopiec, at the Primary School in Zajączków, at the Museum of Toys and Play in Kielce, at the Museum of Ore Mining in Miedzianka, at the Cultural Centre Library in Piekoszów, etc.). One example of the activities undertaken by other organisations in connection with the project at ILSL was the two exhibitions organised by staff at the University Library in Kielce: ‘The works of Edmund Niziurski from the University Library’s collection’ and ‘Professor Jan Pacławski’s 90th birthday’. The exhibitions were officially opened on the first day of the conference and were on display in the lobby of the University Library until 31 July 2025.

The work of literary scholars also attracted the interest of the Polish diaspora and the media, resulting, amongst other things, in a feature on Niziurski which was published in Italy and Australia (on the ‘Dla Polonii’ website), amongst other places. Telewizja Polska produced and broadcast two documentaries filmed in Kielce, including during the conference (W Krainie urwisów; ‘https://vod.tvp.pl/filmy-dokumentalne,163/w-krainie-urwisow,2437722’ ‘Sposób na Niziurskiego’; https://kielce.tvp.pl/87768122/sposob-na-niziurskiego).

Another significant, lasting outcome of the project is its website, which has, over time, become a kind of repository for its documentation and promotional materials. The website features, amongst other things, abstracts of presentations in Polish and English, event reports, interviews, materials documenting the project’s implementation, puzzles, interesting facts and other materials relating to Niziurski’s work and biography. The bilingual abstracts also made it possible to reach an international audience – a researcher from the United States, amongst others, expressed an interest in them. A particular way of engaging the audience was through the Niziurski studies puzzles published over a period of 44 weeks. This material could also be used, amongst others, by camp counsellors. The ‘Interesting Facts’ section made it possible to unearth and republish archival statements by Edmund Niziurski concerning his work, as well as accounts of how his works were received and reflections on their significance in the lives of well-known figures in Polish culture. The quotations published served both a documentary and an educational purpose; they encouraged readers to read the book for themselves and to engage in reading-based games, such as the ‘Where do we know it from?’ activity, which drew on memories of distinctive characters and episodes from Niziurski’s novels. The documentary nature of the website is further enhanced by accounts of meetings with members of the writer’s family, which help capture a personal image of Edmund Niziurski as preserved in the memories of his daughter and granddaughter. Whereas interviews with Prof. Jan Pacławski, Ph.D. and Rzeszów University Professor Arkadiusz Luboń, Ph.D., illustrate the path taken by researchers from their personal experience of reading the writer’s works to their academic interests and research into that writer’s oeuvre.

The project also attracted the attention of foreign academics, summer camp leaders and journalists, as evidenced, amongst other things, by the email correspondence sent to niziurski2025@ujk.edu.pl and an article published in a Bulgarian magazine. We also inspired scientific societies and national cultural institutions to take action, including the Kielce Scientific Society (which, in December 2025, organised, amongst other things, a dictation exercise and a meeting with the Niziurski family for the residents of Kielce), the History Meeting House in Warsaw (where, in November, a discussion was held on the value of Niziurski’s prose for representatives of different generations of readers and academics).

Achievements and conclusions

– effective cooperation, engagement of various communities and the intensification of activities in the fields of science, culture, education and others;

– collaboration with Kielce City Council and municipal institutions led to the announcement of the E. Niziurski Year in Kielce 2025;

– renovation of E. Niziurski Square in Kielce and raising awareness of it amongst the city’s residents and the wider community, particularly children and young people (along with the writer’s works);

– a partnership established with the only school in the Świętokrzyskie Voivodeship named after E. Niziurski in Słopiec;

– promoting active approaches to teaching literary texts and biographical methods and putting them into practice in schools (including the ‘flipped classroom’ model); in Słopiec, for example, activities included dramatisations of Niziurski’s prose, letters to the author, simulated interviews with Niziurski, and more;

– institutions from outside Kielce became involved in the project, including, amongst others, the Museum of Ore Mining in Miedzianka (footage from films based on Niziurski’s prose was made available for the hall named after E. Niziurski at ILSL, Jan Kochanowski University), the Cultural Centre Library in Piekoszów (for example, we received a portrait of Niziurski painted by a folk artist), the Primary School in Zajączków (the inspiration for Wilczków; we were lent Niziurski’s original letters addressed to the school’s pupils), the History Meeting House in Warsaw, the Kielce Scientific Society and others;

– academic patronage over the conference was provided by: the Centre for Research on Children’s and Young Adult Literature and Culture and the Institute of Journalism and International Relations at the University of the National Education Commission, Kraków (UKEN);

– cooperation agreements were signed with the Institute of Journalism and International Relations at UKEN in Kraków (in 2026, Marta Bolińska, Ph.D., was appointed ambassador for the international iStream project, which is being carried out at IDiSM UKEN in partnership with the following countries: Cyprus, France, Italy, Poland);

– effective cooperation was established with the national press, including the ‘Dla Polonii’ website, TVP and others (including, amongst other things, promoting the project, disseminating the results of research into literature for children and young people, highlighting, introducing and popularising Niziurski’s prose and the literary works of other authors, etc.);

– the senior citizens’ community was invited to collaborate and became actively involved (e.g. research was carried out on the work of the author of Przygody Bąbla i Syfona at the Wolna Strefa Żeromskiego Seniors’ Club; collaboration was established with retired academic staff, such as Jerzy S. Ossowski, Ph.D., who chaired one of the panel debates);

– children and young people were encouraged to read books (e.g. through multi-sensory and artistic sessions and workshops, organised with particular attention to the needs of people with disabilities); nationwide competitions were organised – including literary and art competitions, puzzles and others; ideas proposed during the project were implemented amongst children attending summer camps – as confirmed by an email and a thank-you note from a camp counsellor and a camp manager);

– the results were publicised abroad (including the ‘Dla Polonii’ website, a report on the conference/project published in Bulgaria, a paper presented at a conference in Bulgaria, email correspondence with the USA, etc.).

Research into children’s and young adult literature was linked to the following research areas: disability studies and children studies, which are pursued, amongst others, by. Marta Bolińska, Ph.D., JKU Professor, literary scholar and special needs teacher, project leader. In the project, they were realised, amongst other things, in the form of a module addressing the needs of people with disabilities, e.g. the organisation of multisensory workshops and competitions (sensory integration in practice, inspired by Niziurski’s work, combined with encouraging reading amongst workshop participants – children, young people, adults, senior citizens), the use of sign language during events, the use of audio description, and so on.

Throughout the project, we also promoted reading, linguistic culture and Polish traditions (not only those related to school, but also to socio-cultural life in the broadest sense). The multi-sensory workshops (held in several sessions) also enabled people with disabilities (of various ages, including both older people and schoolchildren) to take part in the project activities, and encouraged children and young people to read. The need for this kind of activity and its effectiveness were also confirmed by nationwide competitions, such as literary and art competitions, a puzzle competition and others. It was also noted that some of the activity ideas proposed during the project were put into practice amongst children attending summer camps – this was confirmed by an email and a ‘thank you’ note from a camp counsellor and a camp manager; the project promoted literature and provided ‘analogue’ encouragement to engage with culture and to foster genuine, face-to-face human interaction during workshops, discussions, excursions and walks).

These activities are in line with the interdisciplinary interests of our researchers and represent significant outcomes of the research carried out by ILSL literary scholars, which goes beyond traditional literary studies. Such research also requires the use of a broad range of scientific tools, including equipment and methodologies from fields and disciplines other than literary studies itself.

Conclusion

A report on ‘Gallery of Characters. Map of Places. To Edmund Niziurski on the 100th Anniversary of his Birth” was intended to commemorate and honour the memory of the Kielce-born writer. Consequently, the organisation of the National Academic Conference dedicated to the work of Edmund Niziurski, marking the 100th anniversary of his birth, became the focal point of the events. The conference took place on 3–4 June 2025 at the Institute of Literary Studies and Linguistics at the Jan Kochanowski University in Kielce. Particular attention was paid to the methodological aspects of research into children’s and young adult literature – a field represented by Niziurski’s body of work – as well as to selected issues relating to reading habits amongst children and young people, and the significance in literature and culture of the literary legacy of the author of Awantury kosmiczne. Another important aspect of the meeting was integration of the academic community with the wider society, cultural institutions and readers of the writer’s prose.

The jubilee events served as a platform for the exchange of academic and literary experiences, as well as an opportunity to present research findings from various disciplines: literary studies, linguistics, Polish language studies, social communication and media studies, film and theatre studies, pedagogy, etc., particularly in the light of innovative methodological strategies (e.g. critical cartography, the concept of autobiographical places or children studies), in the context of Edmund Niziurski’s work. The invitation was accepted by staff from educational and cultural institutions, academics, as well as students, doctoral students and fans of the writer’s prose. The activities associated with the implementation of the project were part of the tradition of Niziurski research carried out at the Kielce research centre. It was particularly valuable to establish cooperation with retired academics, who took part in the discussions during the conference. Senior citizens from outside the academic community became both the target audience for outreach activities and participants in research into the reception of Niziurski’s prose; their participation in the events was facilitated, amongst other things, by live broadcasts of the proceedings with sign language interpretation.

The year 2025, designated as the Year of Edmund Niziurski in Kielce, was a time of inspiring initiatives dedicated to commemorating and deepening reflection on the work of one of the most important writers in 20th-century Polish youth literature. The project entitled Gallery of Characters. Map of Places. To Edmund Niziurski on the 100th Anniversary of his Birth – organised by the Institute of Literary Studies and Linguistics at the Jan Kochanowski University, was a multifaceted initiative that served as a platform for academic dialogue, practical workshops, creative education, inspiring intergenerational encounters, and publications with national and international reach.

The project was a wide-ranging artistic, educational and scientific initiative. Through the commitment of many partners, participants and contributors – from school pupils and university students to distinguished researchers – we successfully created a series of events that not only commemorated the centenary of Edmund Niziurski’s birth, but also helped expand research into his work, revitalised interest in his books and deepened the dialogue between several generations of readers.

The project’s objective was fulfilled because it combined academic achievements – including research in literary studies, linguistics, education, social communication and media, as well as quality and management – with the popularisation of literature, the dissemination of findings and outreach beyond the academic sphere. Above all, literature became a source of inspiration for the implementation of pedagogical innovations, an invitation to mature reading, an effective incentive for developing informed attitudes towards the arts, and a means of promoting high culture and national heritage; it was also a tool for developing social skills and a bridge for intergenerational dialogue. The project therefore became an integral part of the cultural landscape and the sphere of social needs, with many initiatives and workshops aimed at neurodiverse people.

The project did not end on the anniversary date. Its lasting achievements include: the hall named after Edmund Niziurski with a multisensory trail, used in academic teaching; a website serving as a repository of materials; the renovated Square named after Niziurski, a cooperation agreement with the Institute of Journalism and International Relations at UKEN in Kraków, etc. The interdisciplinary discussion initiated during the conference set out the direction for further research, which may be explored in subsequent publications.

The outcomes of the project and the conference include, amongst others, academic and popular science articles (e.g. M. Bolińska, Rok Niziurskiego w Kielcach, ‘Nowy Głos Akademicki’ 2025, no. 2, pp. 48–49), multi-authored monographs, a conference presentation and a Master’s thesis.

Some of the conference participants published the results of their research as early as 2025, including in the ‘Studia Filologiczne’ journal and in a Bulgarian journal (open access):

  • Niziurski in “Studia Filologiczne UJK” – an article by Arkadiusz Luboń, Ph.D., Rzeszów University Professor, and Stanisław Uliasz, Prof. Ph.D. (Rzeszów University) entitled Osobliwe przypadki metaliteratury. Literatura i literaci jako wątek tematyczny w twórczości Edmunda Niziurskiego, ‘Studia Filologiczne UJK’ 2025, vol. 38, p. 45-62;
  • Niziurski in “Studia Filologiczne UJK” in English – an article by Piotr Boliński, M.Sc.Eng. (AGH University of Science and Technology in Kraków) and Bogusz Boliński (Jagiellonian University in Kraków), entitled Undesirable behaviour towards staff (based on selected works by Edmund Niziurski) in the context of legal protection and proposed changes to statutory definitions found in the Labour Code, in: ‘Studia Filologiczne UJK’ 2025, vol. 38, p. 135-146;
  • Niziurski in the Balkans – an article by Marta Bolińska, Ph.D., JKU Professor (Jan Kochanowski University of Kielce) entitled 100th Anniversary of the Birth of Edmund Nizhursky National Academic Conference: Gallery of Images. Map of Locations, „Dzâlo” 2025,R. 13, z. 32, p. 1-5 (100-годишнина от рождението на Едмунд Нижурски Общополска научна конференция – Галерия от образи. Карта на местата).

 

In 2026, during the International Academic Conference at the Faculty of Modern Languages of the University of St Cyril and St Methodius in Veliko Tarnovo (Bulgaria), on 4 June, Agnieszka Miernik, Ph.D., JKU Professor (Department of Polish Literature, ILSL, JKU in Kielce) and Marta Bolińska, Ph.D., JKU Professor (Department of Cultural Studies, ILSL, JKU in Kielce) presented the work of Edmund Niziurski in a talk entitled PISARZ W CENTRUM UWAGI. ROK EDMUNDA NIZIURSKIEGO W KIELCACH JAKO FORMA UPAMIĘTNIENIA TWÓRCZOŚCI ZNANEGO POLAKA. On 9 July 2026, a master’s thesis defence on the work of a Kielce-born author, entitled RECEPCJA PROZY EDMUNDA NIZIURSKIEGO W ŚWIADOMOŚCI WSPÓŁCZESNYCH SENIORÓW [The reception of Edmund Niziurski’s prose in the mentality of today’s senior citizens], took place at ILSL, Jan Kochanowski University. It was prepared by Rozalia Urbanik, BA, under the supervision of Zbigniew Trzaskowski, Ph.D., JKU Professor from the Department of Cultural Studies.  The reviewer was Marta Bolińska, Ph.D., JKU Professor, chair of the conference “Gallery of Characters. Map of Places. To Edmund Niziurski on the 100th Anniversary of his Birth”.

Two collective monographs were also published: IN SEARCH OF TRACES OF MEMORY. Various Figures of Return in Circulation (Not Only) in Literature and PRZECHOWANE NIEZAPOMNIANE PRZYWRÓCONE. Pamięci Edmunda Niziurskiego i Jana Pacławskiego, edited by Marta Bolińska, with the collaboration of Aleksandra Kobiałka (Libron, Kraków 2026). A timeline of the project’s key events was also drawn up.

Pasek pasek 2

Accessibility Toolbar